Նորություններ

ԼՐԱՑԱՎ ԽԱՉԱՏՈՒՐ ԱԲՈՎՅԱՆԻ ԾՆՆԴՅԱՆ 210-ԱՄՅԱԿԸ

Հայ մեծ գրող, մանկավարժ, բանագետ-ազգագրագետ Խաչատուր Աբովյանը ծնվել է 1809թ. հոկտեմբերի 15-ին Երևանի մոտ գտնվող Քանաքեռ գյուղում։ Նրա պապի՝ Աբովի հռչակը երկար է ապրել համագյուղացիների շրջանում, իսկ նրա առատաձեռնության մասին հպարտությամբ է խոսել ինքը՝ վիպասանը։ Գրողի օրոք, սակայն, Աբովենց տան նախկին հարստության հետքն անգամ չի մնացել։

Աբովյանը մինչև տասը տարեկան հասակն անցկացրել է գյուղում, որից հետո ծնողները 1814 թվականին նրան տարել են էջմիածին և հանձնել իրենց ընտանիքի բարեկամ Եփրեմ կաթողիկոսին։ էջմիածնում վեց տարի սովորելուց հետո նա գնացել է Թիֆլիս՝ ուսումը շարունակելու հայտնի հայագետ Պողոս վարդապետի մոտ։

1823 թվականին Խաչատուրն ընդունվում է Ներսիսյան դպրոց, Ստեփանոս Նազարյանի և մի քանի ուրիշների հետ դառնում նորաբաց դպրոցի առաջին շրջանավարտներից մեկը։ Երեք տարի դպրոցի տեսուչին՝ հայտնի բանաստեղծ Հարություն Ալամդարյանին աշակերտելուց հետո՝ 1826 թվականին, վերադառնում է հայրենիք։

Նույն թվականին Էջմիածնում կարգվում է սարկավագ և թարգման։ 1829 թվականին Էջմիածին է գալիս Դորպատի համալսարանի պրոֆեսոր Ֆրիդրիխ Պարրոտը՝ մի խումբ գիտնականների ուղեկցությամբ Արարատի գագաթը բարձրանալու համար։ Պրոֆեսորի խնդրանքով կաթողիկոսը թույլ է տալիս Աբովյանին` որպես տեղական պայմաններին ծանոթ անձնավորության, մասնակցելու գիտական արշավին։

1828-1829թթ. ռուս-թուրքական պատերազմի հետևանքով սկսվում է հայերի զանգվածային արտագաղթը, և շուրջ 90000 հայ հարկադրված լքում է հայրենիքը։ Ժամանակի հակահայկական քաղաքականությունը չէր կարող ազատամիտ Աբովյանի վրա իր բացասական ազդեցությունը չունենալ։ Ձախողվում են դպրոց ստեղծելու նրա ծրագրերը, չեն իրականանում ազգային պետականությունը վերականգնելու հայ ժողովրդի բոլոր ձգտումները։ Ցավոք սրտի, տեղի է ունենում մեծ լուսավորչի առեղծվածային անհետացում, որի ստույգ մանրամասները ցայսօր թաղված են թանձր խավարում։

Բակունցի կարծիքով Աբովյանը գնացել է մասնակցելու Եվրոպական հեղափոխություններին։ Ակադեմիկոս Աշոտ Հովհաննիսյանը կարծում է, որ նա ինքնասպանություն է գործել։ Պատմական գիտությունների թեկնածու, ԳՊՀ պրոֆեսոր Վարշամ Ավետյանը համոզված էր, որ Աբովյանը սպանվել է իր պարտապան թուրքերի ձեռքով։

Բազմաթիվ տարբերակներից մեկն էլ Աբովյանի՝ Սիբիր աքսորվելու վարկածն է, որը պնդում էր պատմաբան Վ. Ղազարյանը։ Առկա է նաև մի փաստաթուղթ լուսավորչի աքսորված լինելու վերաբերյալ: Նման վկայություն առկա էր նաև մեծ բանաստեղծ Ավ. Իսահակյանի մոտ։

1927թ. Վիեննայում տպագրված «Հանդես ամսօրյա»-ում «Խաչատուր Աբովյանի գերեզմանը Ախոտսկում» հոդվածում Ռուբեն վարդապետ Մանասյանը պատմում է, որ կովկասահայ Սարգիս Գրձիլյանը, ով հայ համայնքներում ճանաչված և երևելի անձ էր, Խ.Աբովյանի գերեզմանի մասին վկայել է հետևյալը` իբր Ծերուն անունով մի մարդ, ով աքսորված է եղել Սախալին և տիրապետել է լուսանկարչական արվեստին, իրեն է նվիրել մի շարք լուսանկարներ, որոնց մեջ եղել է նաև Խաչատուր Աբովյանի գերեզմանի լուսանկարը։

Այդ մասին նրան հայտնել է մի ռուս՝ ասելով.«Դու հա՞յ ես, ահա այստեղ է թաղված հայ Խաչատուր Աբովյանը, ով աքսորված էր Սիբիր»։ Խաչատուր Աբովյանի՝ Սիբիր աքսորվելու հավանականության մասին մի այլ փաստարկ է բերում Սուրբ Էջմիածնի ճեմարանի վաստակավոր ուսուցիչ Ստեփան Կանայանցը։

Նա պատմում է, որ Գերմանիայում ուսումնառության տարիներին Աստրախանի իր ընկերոջից 1883թ. ստացել է մի նամակ, որում նշվում էր, որ ռուս նշանավոր գրող և հրապարակախոս Ն. Չերնիշևսկին Աստրախանում պատմել է հայերին, թե ինքը Սիբիրում աքսորված ժամանակ տեսել է Խաչատուր Աբովյանին։

Խաչատուր Աբովյանը հավերժ կմնա որպես լուսավորիչ, արևելահայ աշխարհաբար գրականության հիմնադիր, մանկավարժ։ Նա նշանավորեց հայ գրականության զարգացման նոր փուլ, որ նախորդից տարբերվում էր թեմատիկայով, լեզվով, հերոսի ընտրությամբ և այլն։ Աբովյանի նշանավոր երկերն են «Վերք Հայաստանի, ողբ հայրենասերի», «Նախաշավիղ կրթության», «Պարապ վախտի խաղալիք», «Հազարփեշեն» և այլն։

Նա ստեղծագործել է երեք լեզվով՝ հայերեն, ռուսերեն և գերմաներեն։ Գրել է չափածո՝ «Զգացմունք ցավալի սրտիս», «Գարուն», «Սեր առ հայրենիս» և այլն, արձակ՝ «Պարապ վախտի խաղալիք», «Թուրքի աղջիկը», «Առաջին սեր» և այլ գործեր, հեղինակ է նաև դպրոցական ձեռնարկների, տարբեր ուսումնասիրությունների։

Խաչատուր Աբովյանի՝ «Վերք Հայաստանի, ողբ հայրենասերի» պատմավեպով սկզբնավորվել է հայ նոր գրականությունը։

Այլ նորություններ

Ընտրեք արտարժույթը

yozgat escort kars escort tokat escort osmaniye escort bayburt escort afyon escort kahramanmaraş escort çorum escort fethiye escort kastamonu escort balıkesir escort erzurum escort sivas escort düzce escort ordu escort manavgat escort burdur escort adıyaman escort aydın escort giresun escort mardin escort kutahya escort şanlıurfa escort yalova escort van escort kırklareli escort bilecik escort karaman escort muğla escort zonguldak escort